Woonhuis Nieuwe Gracht Haarlem

Herinrichting en herstel van rijksmonumentaal woonhuis.

Project omschrijving

Het pand is vanaf de 18de eeuw in verschillende bouwfases tot stand gekomen en heeft een rijke bouwhistorische geschiedenis. Het huis aan de Nieuwe Gracht 48 is een dwarshuis in rij gebouwd op een vierkante plattegrond met een oost/west oriëntatie. Het voorste deel stamt uit de eerste helft van de 18de eeuw en het achterste deel uit het eerste kwart van de 19de eeuw. Het deels onderkelderde huis heeft twee bouwlagen en een zolder onder een tweetal zadeldaken in combinatie met een plat dak. Het huis heeft een centrale vestibule met toegang naar een kamer en-suite die in het linkerdeel van het huis is gelegen. Het rechterdeel van de begane grond wordt ingenomen door een met deuren afsluitbare brede doorgang naar het achtererf. Achter het huis is een rechthoekige tuin aanwezig. De indeling van het woonhuis is voor een groot deel na de bouw van het achterhuis tot stand gekomen waarbij er verschillende ingrepen zijn gedaan, met name in de afgelopen eeuw. Het in rij staande dwarshuis aan de Nieuwe Gracht 48 is gesitueerd ten noorden van de binnenstad van Haarlem, aan de noordelijke zijde van de Nieuwe Gracht, de zogenoemde Nieuwstad.

Van 1671 tot 1679 werd als gevolg van de grote instroom van nieuwe emigranten uit de zuidelijke Nederlanden en de daardoor opbloeiende economie een groot gebied ten noorden van de oude noordelijke stadsmuur aangelegd. De gebiedsontwikkeling was georiënteerd op twee grachten; De Nieuwe Gracht en de Achter Nieuwe Gracht. Maar de voorzien groei zette niet door in de 18e eeuw. Alleen aan de Nieuwe Gracht werden naast grote herenhuizen met brede lijstgevels in Lodewijk XIV en XV-stijl, ook kleinere woonhuizen gebouw van verschillende huistypen zoals dwarshuizen en diepe woonhuizen. Maar vijftig jaar na afronding van de uitbreiding Nieuwstad lag een groot deel van het gebied nog braak. Het gebied werd pas ten volle ontwikkeld in de loop van de 19de eeuw met onder andere de bouw van een treinstation in 1842 en de aanleg van het Kenaupark in 1865 door Jan David Zocher. In 1869 werd de Achter Nieuwe Gracht gedempt en de naam veranderd in Parklaan.

Vanaf 1903 was het pand eigendom van V.H.J. Troupin, steenhouwer van beroep. Hij gebruikt het grote achtererf als steenhouwerij en zagerij, die ook toegankelijk is vanaf de Parklaan. Tot 1930 blijft er een steenhouwerij gevestigd, daarna een drukkerij. De indeling van het woonhuis blijft op een aantal aanpassingen na onveranderd. In 1974 wordt het woonhuis verbouwd naar de huidige situatie, waarbij de doorgang aan de rechterzijde is dichtgezet en opgesplitst. De aanbouwkeuken uit 1903 wordt gesloopt, net als de serre en het toilet in de gang. De doorgang naar de serre wordt dichtgezet en voorzien van twee nieuwe kozijnen met zesruits schuiframen. Dergelijke kozijnen zijn ook in de dichtzetting van de doorgang in het rechterdeel geplaatst. Op de verdieping is een indeling van vier vierkante kamers met twee smalle ruimtes tussen beiden aan een centrale overloop. De achterste kamer tegen de rechterzijgevel wordt bij de verbouwing van 1974 ingericht als badkamer. De kamers en suite in het linkerdeel zijn in 1974 nog met elkaar verbonden.

Herstel en herinrichting zijn noodzakelijk om het woonhuis voor de toekomst te behouden. Hiervoor is een bouwhistorisch onderzoek verricht met waardestelling waarbij de gehele gebruiksgeschiedenis is gewaardeerd en waarbij het mogelijk is gebruik toe te voegen. Om dat bloot te leggen moesten alle voorzetwanden en plafonds worden verwijderd. Daarbij kwamen diverse onbekende doorgangen en ingrepen aan het licht. Deze zijn zorgvuldig gedocumenteerd en geconserveerd, voordat ze zijn weggewerkt.

Het belangrijkste resultaat van de verbouwing is de historische structuur van het dubbele woonhuis weer te laten zien en voelbaar te maken. Hiermee zijn zowel de historische structuur van het gebouw hersteld als de aanwezige historische elementen bewaard gebleven. De belangrijkste ingrepen betreffen: het samenvoegen voor- en achterkamer, tuindeuren aanbrengen in de achtergevel, herindeling keuken en badkamer en herstel van de marmervloeren. De littekens uit de bouwgeschiedenis zijn aangeheeld met beton, dat samen met het marmer opnieuw is gepolijst.

Locatie

Nieuwe Gracht, Haarlem

Opdrachtgever

particulier

Overige adviseurs

bouwhistorie: Monumenten Advies Bureau

constructief advies: Quinten Wildeboer, Haarlem

Status project

Opgeleverd februari 2016

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn